اگه هیچ شیری دنبالمون نیست، پس چرا بدنمون هنوز فکر می‌کنه در خطریم و استرس داریم؟

یه گورخر بعد از فرار از دست شیر، دوباره مشغول چرا می‌شه. اما ما آدم‌ها گاهی با فکر کردن به یه قسط، یه پیام یا اتفاقی که هنوز نیفتاده، ساعت‌ها درگیر استرس می‌مونیم.

توی این اپیزود، همراه رابرت ساپولسکی به دشت‌های آفریقا و زندگی بابون‌ها سر می‌زنیم تا بفهمیم استرس چطور روی بدنمون اثر می‌ذاره و چرا رابطه‌های اجتماعی، احساس امنیت و سبک زندگی ما این‌قدر مهمن.

شاید برای آروم‌تر زندگی کردن، بیشتر از هر چیزی، به چندتا تغییر ساده نیاز داشته باشیم.

🎙 اجرا و تهیه‌کننده: جواد غلامی

🎼 موزیک: ماوید

ضبط: استودیو آرام

🤝 حامی این اپیزود: هوفن‌سودا

📚 منابع علمی:

۱. Robert Sapolsky — Why Zebras Don’t Get Ulcers

۲. Sapolsky (1990) — Adrenocortical Function, Social Rank, and Personality Among Wild Baboons

۳. Sapolsky & Share (2004) — A Pacific Culture Among Wild Baboons

۴. Epel et al. (2004) — Accelerated Telomere Shortening in Response to Life Stress

۵. Campbell & Turner (2018) — Debunking the Myth of Exercise-Induced Immune Suppression

هایران | بدن فراموش‌شده

🎧 اپیزود هفتم — خوابی که برق آن را دزدید

چطور ممکنه مردمی که نه ساعت هوشمند دارن، نه قرص خواب و نه حتی برق، کمتر از ما بخوابن، اما به‌ندرت از بی‌خوابی شکایت کنن؟

در این اپیزود، سراغ سه جامعهٔ سنتی در آفریقا و آمریکای جنوبی می‌ریم؛ هادزا، سان و تسیمانه. مردمی که الگوی خوابشون، تصور رایج ما از خواب طبیعی انسان رو به چالش کشیده.

از پژوهشی عجیب درباره خواب این جوامع تا داستان خواب‌های دوتکه در اروپای قدیم و تأثیر نور مصنوعی، دمای هوا و گوشی‌های هوشمند بر ساعت درونی بدن.

آیا برای بهتر خوابیدن واقعاً به تجهیزات و فناوری بیشتری نیاز داریم، یا باید بعضی عادت‌های فراموش‌شده رو دوباره یاد بگیریم؟

🎙️ اجرا و تهیه‌کننده: جواد غلامی

🥤 اسپانسر: هوفن‌سودا

🎵 موزیک: ماوید

🎚️ ضبط: استودیو آرام

📚 منابع:

1. Yetish et al. (2015) — Natural Sleep and Its Seasonal Variations in Three Pre-industrial Societies — Current Biology
2. Ekirch (2001) — Sleep We Have Lost: Pre-Industrial Slumber in the British Isles — The American Historical Review
3. A. Roger Ekirch (2005) — At Day’s Close: Night in Times Past

چطور ممکنه مردمی که هیچ‌وقت کالری نشمردن، یکی از سالم‌ترین وضعیت‌های عروق قلب رو در جهان داشته باشن؟

در این اپیزود، به جنگل‌های آمازون بولیوی می‌ریم؛ جایی که قوم تسیمانه، با سبک زندگی متفاوتشون، توجه پژوهشگران رو به خودشون جلب کرده.

از نتایج شگفت‌انگیز یک پژوهش روی ۷۰۵ نفر تا تأثیر غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، وسواس شمارش کالری و سردرگمی بین رژیم‌های غذایی مختلف.

آیا برای سالم موندن واقعاً باید کالری همه‌چیز رو بشماریم؟ یا چیزهای مهم‌تری هم وجود دارن که فراموششون کردیم؟

🎙️ اجرا و تهیه‌کننده: جواد غلامی

ضبط: استودیو آرام

🎵 موزیک: ماوید

🥤 اسپانسر: هوفن‌سودا

📚 منابع:

1. Kaplan et al. (2017) — The Lancet
2. Gurven & Kaplan — Tsimane Health and Life History Project
3. Wilbur O. Atwater — پژوهش‌های تاریخی درباره انرژی غذا و کالری
4. Hall et al. (2019) — Cell Metabolism

این قسمت از هایران، داستان واقعی خوان هررا و راراموری‌هاست؛ مردمی در دل کوهستان‌های مکزیک که دویدن، برای‌شون، نه یه ورزش، بلکه بخشی از کار، مسابقه، جشن، و حتی دعاست.

از رکوردی که هررا با یه صندل شکست، تا یافتهٔ عجیب قلب‌شناسان هاروارد دربارهٔ قلب راراموری‌ها؛ و یه سوءتفاهم قدیمی که خودِ پژوهشگرها، سال‌ها بعد، مجبور شدن اصلاحش کنن: نه، راراموری‌ها «ابردوندهٔ» طبیعی نیستن.

و یه پیام مهم برای دونده‌های آماتور: نتیجه گرفتن، به تجهیزات گرون نیست؛ به جربزه‌ست.

🎙️ مجری و تهیه‌کننده: جواد غلامی

ضبط: استودیو آرام

🎵 موسیقی: ماوید

🥤 اسپانسر: هوفنبرگ

📚 منابع:

Lieberman, D.E. et al. (2020) — Running in Tarahumara (Rarámuri) Culture — Current Anthropology

Christopher McDougall — Born to Run

Leadville Race Series — The Unforgettable Story of the Tarahumara and Ann Trason

Frandsen, J.S., Nielsen, R.Ø. et al. (2025) — How Much Running Is Too Much? — British Journal of Sports Medicine

چرا انسان، با وجود اینکه دوندهٔ سریعی نیست، می‌تواند ساعت‌ها بدود و حتی در شرایطی حیوانات سریع‌تر از خودش را از پا بیندازد؟

در این اپیزود، داستان واقعی کاروها لانگوانه، شکارچی سان در کویر کالاهاری را می‌شنویم و از این داستان می‌رسیم به یکی از شگفت‌انگیزترین توانایی‌های بدن انسان: دویدن استقامتی.

از تعقیب یک کودو در گرمای کالاهاری تا تاندون آشیل، تعریق، عضلات سرینی و ویژگی‌هایی که به انسان برای دویدن طولانی کمک کرده‌اند.

و اگر می‌دوی، یک سؤال مهم‌تر هم داریم:

چرا در دویدن، همیشه سریع‌تر دویدن به معنی بهتر دویدن نیست؟

این اپیزود، ادامهٔ فصل اول هایران؛ بدن فراموش‌شده است.

🎙️ مجری و تهیه‌کننده: جواد غلامی

🎚️ ضبط: استودیو آرام

🎵 موسیقی: ماوید

🥤 اسپانسر: هوفنبرگ

📚 منابع:

Bramble & Lieberman (2004) — Nature

Liebenberg (2006) — Current Anthropology

BBC — The Life of Mammals

CyberTracker Conservation

Daniel Lieberman — Exercised

اگر دونده‌ای، بعد از شنیدن این اپیزود، احتمالاً به «آهسته دویدن» کمی متفاوت نگاه می‌کن

یه روز ممکنه وقت داشته باشی، پول داشته باشی و کلی برنامه برای زندگی داشته باشی؛ اما چیزی که نمی‌تونی همون روز بخری، قدرت بدنه

در اپیزود سوم فصل «بدن فراموش‌شده»، می‌ریم به ارتفاعات هیمالیا و سراغ شرپاها؛ مردمی که نسل‌هاست در یکی از سخت‌ترین محیط‌های زمین زندگی می‌کنن و بارهای سنگین رو در ارتفاع و هوای کم‌اکسیژن جابه‌جا می‌کنن.

از پژوهش‌هایی می‌گیم که نشون دادن عضلات شرپاها چطور در استفاده از اکسیژن و تولید انرژی سازگار شدن و چرا ارزش عضله، فقط به حجم و چیزی که توی آینه می‌بینیم نیست.

بعد از هیمالیا برمی‌گردیم سراغ بدن خودمون:

چرا وقتی از عضله استفاده نمی‌کنیم، قدرتش رو از دست می‌دیم؟

سارکوپنیا چیه و چرا با بالا رفتن سن اهمیت بیشتری پیدا می‌کنه؟

چرا تمرین قدرتی فقط برای ساختن هیکل نیست؟

و چرا عضله‌ای که امروز می‌سازیم و حفظ می‌کنیم، می‌تونه یکی از مهم‌ترین ذخیره‌های ما برای سال‌های آینده باشه؟

این اپیزود دربارهٔ بزرگ‌تر کردن عضله نیست؛ دربارهٔ قوی موندن، مستقل موندن و حفظ توانایی زندگی کردنه.

⸻

اسپانسر: آب گازدار هوفن‌سودا

مجری و تهیه‌کننده: جواد غلامی

ضبط: آرام استودیو

موسیقی: ماوید

⸻

منابع اصلی این اپیزود

Horscroft, J.A. et al. (2017) — Metabolic Basis to Sherpa Altitude Adaptation — PNAS

Daniel E. Lieberman — Exercised: Why Something We Never Evolved to Do Is Healthy and Rewarding

European Working Group on Sarcopenia in Older People — پژوهش‌ها و اجماع علمی دربارهٔ سارکوپنیا

World Health Organization — توصیه‌های فعالیت بدنی و تمرینات تقویت عضلات

مرورهای علمی و کارآزمایی‌های مرتبط با تمرین مقاومتی و سارکوپنیا در سالمندان

⸻

🎙 پادکست هایران | HIRUN

فصل اول: بدن فراموش‌شده

اپیزود سوم: عضله؛ ذخیره‌ای برای آینده

اپیزود دوم | چرا پیر می‌شویم؟

پیری فقط موهای سفید، چروک صورت یا عددی که هر سال به سنمون اضافه می‌شه نیست.

بخش مهمی از پیری، جایی اتفاق می‌افته که نمی‌بینیم؛ داخل سلول‌ها، عضلات و سیستم‌های مختلف بدن.

در این اپیزود از «بدن فراموش‌شده»، می‌ریم سراغ این سؤال که چرا پیر می‌شیم و چرا دو آدم هم‌سن می‌تونن از نظر توانایی جسمی، شرایط کاملاً متفاوتی داشته باشن.

از کشف معروف لئونارد هیفلیک و تلومرها می‌رسیم به نشانه‌های زیستی پیری، توانایی بدن برای سازگاری، نقش حرکت و ریکاوری و تفاوت بین Lifespan و Healthspan؛ بین فقط زنده موندن و سال‌هایی که هنوز می‌تونیم مستقل، سالم و توانمند زندگی کنیم.

چون شاید سؤال مهم این نباشه که چند سال زندگی می‌کنیم؛

مهم اینه که اون سال‌ها رو چطور زندگی می‌کنیم.

🎙 تهیه و اجرا: جواد غلامی

🎧 ضبط: آرام استودیو

🎵 موسیقی: ماوید

🥤 اسپانسر این اپیزود: هوفن سودا

منابع اپیزود دوم

1. Leonard Hayflick & Paul Moorhead (1961) — *The Serial Cultivation of Human Diploid Cell Strains* — کشف «مرز هیفلیک»

2. Elizabeth Blackburn, Carol Greider & Jack Szostak — پژوهش‌های برندهٔ جایزهٔ نوبل ۲۰۰۹ دربارهٔ تلومر و تلومراز

3. López-Otín et al. (2013) — *The Hallmarks of Aging*

4. López-Otín et al. (2023) — *Hallmarks of Aging: An Expanding Universe*

5. Daniel E. Lieberman — *Exercised: Why Something We Never Evolved to Do Is Healthy and Rewarding*

6. پژوهش‌های مرتبط با Physical Activity, Exercise, Healthspan & Aging

7. پژوهش‌های مرتبط با Sleep and Recovery

HIRUN Podcast | پادکست هایران

فصل اول: بدن فراموش‌شده

بدن ما برای زندگی‌ای ساخته شده که تقریباً هیچ شباهتی به زندگی امروز نداره.

در اپیزود اول «بدن فراموش‌شده» می‌ریم سراغ هادزاها؛ یکی از معدود جوامع شکارچی‌ـ‌گردآورنده باقی‌مونده در تانزانیا، تا ببینیم حرکت در زندگی انسان قبل از باشگاه، برنامه تمرینی و تجهیزات ورزشی چه شکلی بوده.

از الگوهای پایه‌ای حرکت و تنوع حرکتی بدن می‌گیم، از تحقیقات هرمان پونتزر درباره مصرف انرژی هادزاها و از این سؤال مهم:

آیا بدن انسان واقعاً برای سبک زندگی‌ای که امروز براش ساختیم، آماده‌ست؟

منابع این اپیزود:

Daniel E. Lieberman — Exercised

Yuval Noah Harari — Sapiens

Herman Pontzer et al. — پژوهش‌های مصرف انرژی هادزا و Constrained Total Energy Expenditure

Frank Marlowe — The Hadza: Hunter-Gatherers of Tanzania

James Woodburn — پژوهش‌های مردم‌شناسی درباره جامعه هادزا

اسپانسر: آب گازدار هوفن سودا

ضبط: آرام استودیو

موزیک: ماوید

من جواد غلامی هستم واین اپیزود معرفی پادکست هایرانه

با من همراه باشید